Prestatiedruk onder jongeren stijgt sterk: ‘De lat ligt vooral bij mezelf hoog’

“Prestatiedruk is voor mij de druk om toch maar door te blijven zetten en altijd het uiterste te vragen van jezelf”, zegt scholier Jenna. Volgens haar komt die druk niet zozeer van thuis of van docenten. “Bij mij komt de druk niet van mijn ouders of van school, maar vooral van mezelf en mijn omgeving.”

Meiden ervaren meer druk dan jongens

Uit het onderzoek blijkt dat prestatiedruk ongelijk verdeeld is. Van de jongens ervaart 37 procent druk om te presteren, tegenover 52 procent van de meiden. Ook op het Stedelijk Gymnasium is dat verschil merkbaar in de klas.

Serena, eveneens leerling, herkent dat beeld. “De druk om hoog te presteren en het hoogste te kunnen halen wat je kan halen. Het ligt grotendeels bij mezelf”, vertelt ze. Omdat ze gewend is hoge cijfers te halen, voelt ze extra spanning om dat niveau vast te houden. “Ik verwacht nu niets anders van mezelf. En de omgeving is nu ook gewend aan de cijfers die ik haal, dus er is nu ook omgevingsstress door school, en soms ook wel ouders, maar het ligt toch vooral nog bij mezelf.”

Tegenvallende resultaten kunnen daardoor hard aankomen. Jenna: “Als ik een keer een slecht cijfer haal, dan ben ik heel teleurgesteld in mezelf. Maar dan probeer ik te denken: het is gebeurd, je kan nu alleen nog maar door en leren voor de volgende toets.”

Niet iedere leerling voelt dezelfde druk

Tegelijkertijd zijn er ook leerlingen die de prestatiedruk minder sterk ervaren. Mees zegt relatief ontspannen door zijn schooldagen te gaan. “Eigenlijk ga ik wel relaxt door de dag heen op school. Ik ervaar niet heel veel stress van mijn ouders of mijn omgeving, dus dat valt allemaal wel mee.” Zijn advies aan medeleerlingen is praktisch: “Een tip zou kunnen zijn om een leuke hobby te zoeken of op een sport te gaan, zodat je je stress wat kan verminderen.”

Jonas vat zijn aanpak kort samen: “Gewoon rustig.”

Luca ziet prestatiedruk zelfs deels als nuttig. “Soms kan ik wel lekker druk op mezelf uitoefenen, maar dat is ook wel nodig als je een eindexamen moet doen. Dus dat is de positieve vorm.”

Rol van sociale media en bijbanen

Volgens teamleider Corinne van Schijndel is de leefwereld van jongeren in de afgelopen jaren sterk veranderd. School is niet langer de enige plek waar prestaties tellen. “Ik denk dat het er vooral mee te maken heeft dat onderwijs niet meer het enige is dat geldt voor de leerlingen. De wereld is veel groter geworden”, zegt ze. “Waar wij toen we jong waren veel gingen sporten naast school is er nu ook nog social media. Bijvoorbeeld TikTok en Instagram die ze bij moeten houden.”

Daarnaast hebben veel leerlingen naast school een bijbaan. “Daar wordt ook nog heel veel van ze verwacht. Dus zo worden ze op meer vlakken uitgedaagd om die prestaties te blijven leveren.”

School zet in op begeleiding

De school probeert leerlingen actief te ondersteunen bij stress en prestatiedruk. Zo zijn er mentoren en zogeheten lentoren, bovenbouwleerlingen die helpen bij de begeleiding van jongere leerlingen. Dat moet de drempel verlagen om problemen te bespreken.

“We gaan het gesprek aan en kijken waar de stress vandaan komt”, legt Van Schijndel uit. “Is het bijvoorbeeld veel huiswerk of zijn bepaalde executieve functies nog onvoldoende ontwikkeld? Dan hebben we een heel ondersteuningsteam.”

Daarnaast biedt de school trainingen aan. Jenna noemt een voorbeeld: “Bij ons op school heb je faalangsttraining en daar leer je omgaan met faalangst en prestatiedruk.”

Ook in de klas proberen docenten de druk te relativeren. “Een onvoldoende halen is namelijk helemaal niet zo erg, dat mag, want daar leer je van”, zegt Van Schijndel. “We kijken wat er misging en wat je de volgende keer kan aanpassen. Maar ook: wat heb je dan nodig? Durf je vragen te stellen in de les? Ook daarin proberen we leerlingen te versterken.”