Geld voor cultuur? Subsidie vloeit via de huur terug naar de gemeente Schiedam

De gemeente Schiedam geeft jaarlijks subsidies aan de culturele instellingen. Dit gaat om miljoenen euro’s, maar dat geld komt voor een steeds groter gedeelte niet ten goede van culturele activiteiten. Bij het theater en het museum belandt een deel van de subsidie weer terug bij de gemeente, die eigenaar is van de gebouwen.

Het stadsbestuur heeft de huren een aantal jaren harder laten stijgen dan de subsidie. Andere jaren was dit juist niet het geval. Geld bestemd voor cultuur verdwijnt in de vastgoedpot van de eigen huisbaas, de gemeente Schiedam. De directeuren van de instellingen benadrukken dat het klopt dat een deel van de subsidie naar de pandhuur gaat en dat dit dus groter is geworden.

Rob Roos, directeur Theater aan de Schie, Martje van Nes, directeur Bibliotheek Schiedam en Anne de Haij, directeur Stedelijk Museum Schiedam | Foto's: Twee/Bibliotheek Schiedam

Ook bij de Bibliotheek Schiedam vindt deze huurstijging plaats in het Wennekerpand, dat in bezit is van de gemeente Schiedam. Hier huurt de bibliotheek een kantoorruimte. Het hoofdgebouw van de bibliotheek, De Korenbeurs, huren zij van een vastgoedeigenaar en dit geld keert dus niet terug bij de gemeente. Dit is ook zo voor het bibliotheekgebouw in Schiedam-Noord en Hof in Zuid. Daarom heeft de huurstijging van deze panden niet direct iets te maken met de gemeente Schiedam.

De gemeente Schiedam laat weten dat er regels zijn waaruit het verhogen van huren wordt vastgesteld. Dit geldt ook voor de subsidies. Het verhogen van de huren wordt berekend vanuit de Consumentenprijsindex van het CBS. Dit is een cijfer dat de gemiddelde stijging of daling van prijzen voor een huishouden weergeeft. Het blijkt dat er elk jaar verschil zit of de subsidie, of juist de huurverhoging groter is. In 2026 gaat dit om 3,7 procent verhoging van de subsidie en 3,28 procent huurverhoging. Vorig jaar steeg juist de huur meer, met 0,7 procent. Volgens de gemeente is het verhogen van de huren nodig om onder meer lasten en onderhoud te kunnen dekken.

Subsidiebeleid

Sinds september staat de Schiedamse subsidieregeling in de culturele sector in een negatieve spotlight. Dit jaar is het nieuwe cultuursubsidiebeleid gestart. De regels voor het verkrijgen van subsidies veranderden en het geld is onderverdeeld in drie focusgroepen, waaronder Jongerencultuur en Etalage van de stad. Maar de drie instellingen die door de gemeente als groot worden gezien vallen hierbuiten. Twee van de drie kregen er geld bij. De gemeente Schiedam verhoogde de algehele subsidiepot voor cultuur alleen niet. Het gevolg was in eerste instantie dat onder meer het Jenevermuseum niet kon rekenen op zijn volledige subsidie. In december is dit teruggedraaid. Wel is door de nieuwe subsidieregeling de subsidie van het Coöperatiemuseum en een gedeelte van de subsidie van het Jenevermuseum afgewezen.

Tot eind december 2025 is er gesproken over de subsidie van de culturele sector. In eerste instantie bleek er te weinig geld beschikbaar om alle culturele instellingen die subsidie zouden krijgen dit daadwerkelijk ook te geven. Maar wethouder Frans Hamerslag maakte voor de komende twee jaar extra geld beschikbaar om deze zogenaamde 'zaaglijn' weg te halen. Hierdoor kregen de instellingen die subsidie hoorden te krijgen alsnog dit geld. Wel werd de kanttekening geplaatst dat dit na 2027 niet meer het geval is.

Volgens het theater en het museum komt het extra geld niet terecht bij culturele activiteiten. “De gemeente gaat over de kosten van het gebouw. Dat is scheefgegroeid”, vertelt Rob Roos van het Theater aan de Schie over het gebouw dat hij huurt op het Stadserf. Anne de Haij, directeur van het Stedelijk Museum Schiedam bevestigt dit beeld over de huur van het Sint-Jacobs Gasthuis en de kantoren van het Stedelijk Museum. “Dit speelt al jaren. Er blijft steeds minder ruimte om te kunnen programmeren. 2023 was een dramatisch jaar. De huren stegen 3 procent harder dan de subsidie.”

Het gebouw van het Jenevermuseum waar aandacht wordt gevraagd voor de cultuursubsidies | Foto: Twee

'Centjes niet meer terug'

De Haij zegt dat er elk jaar verschil is in of de subsidie, of de huurkosten harder stijgen. Daarnaast stijgen andere vaste lasten ook hard, zoals elektriciteit en personeel. “Het lijkt onschuldig als de huur het ene jaar harder stijgt dan het andere, maar elke huurstijging gaat bij zo'n hoog bedrag om veel geld. Het jaar erna gaat het geld er niet meer vanaf. Je krijgt de centjes niet meer terug.”

Volgens De Haij gaat 522.000 euro van de 3,1 miljoen euro aan subsidie naar de huur van het gebouw dat in bezet is van de gemeente. Ook gaat er nog ongeveer 200.000 euro per jaar aan huur naar de opslag die het museum beheert voor de gemeente. Bij het Theater aan de Schie gaat 620.000 euro huur en 220.000 euro aan service kosten naar de gemeente. De subsidie is 1,8 miljoen, vertelt Roos van het Theater aan de Schie. Ook benoemt hij dat het theater 60 procent van de begroting zelf verdient en dat 40 procent maar uit gemeentelijke subsidie komt.

Het Stedelijk Museum in Schiedam | Foto: Twee

Bij het Stedelijk Museum, Theater aan de Schie en de Bibliotheek Schiedam is in 2025 op aanvraag van de gemeente een onderzoek uitgevoerd naar de financiële staat van de instellingen en of er te bezuinigen valt. Dit is gedaan door het bedrijf Berenschot.

Bij het Theater aan de Schie wordt een subsidieverhoging van 200.000 euro per jaar voorgesteld. “Wij hebben 50.000 minder subsidie ontvangen dan Berenschot als absoluut minimum adviseert”, zegt theaterdirecteur Rob Roos. Ook is volgens hem de subsidie per 1 januari verhoogd zonder compensatie hiervoor te hebben gekregen. Het laat een schrijnend beeld zien. Vaste lasten, zoals huur, stegen met meer dan een kwart in zes jaar tijd, terwijl de subsidie slechts groeide met 14 procent. Afgelopen jaar was er van de gemeentelijke subsidie nog maar 5 procent beschikbaar voor cultuur, dit hoort volgens de onderzoekers 15 procent te zijn. “Uit onderzoek blijkt dat we al veel meer doen dan het landelijk gemiddelde. Dus we staan met onze rug tegen de muur”, zegt Roos.

Ook het Stedelijk Museum heeft minder geld ontvangen dan voorgesteld, blijkt uit het rapport. Dat gaat om 120.000 euro. Ook blijken hier de algehele lasten fors te zijn gestegen. Het gaat om 35 procent tussen 2019 en 2025, terwijl de volledige inkomsten maar stegen met 12 procent. Ook zien de onderzoekers weinig mogelijkheden voor het museum om nog meer inkomsten te genereren.

Bibliotheekdirecteur Van Nes gaat niet verder in op geldzaken uit het Berenschot-rapport, maar zegt dat het laat zien dat er in de toekomst keuzes gemaakt moeten worden door de lastige financiële situatie van de bibliotheek. Wat voor keuzes dat zijn zegt Van Nes niet. Wel zegt ze dat de inhoud en wettelijke taken voorop staan.

Het Theater aan de Schie vanaf de Broersvest | Foto: Twee

Gemeente praat niet over onderzoek

Wat voor rol heeft de Berenschot-onderzoeken gespeeld bij de subsidiebeslissingen van de gemeente Schiedam? Of het Berenschot-onderzoek en de daarin voorgestelde verhogingen van budget als direct gevolg heeft dat de kleine en middelgrote instellingen minder subsidie kregen, blijft onduidelijk. De gemeente wil niet verder verduidelijken welke rol het onderzoek heeft gespeeld in hun besluitvorming. Dit komt door geheimhouding die volgens hen is afgesproken rond het onderzoek. Ook wil de gemeente geen antwoord geven of het bedrag dat wordt voorgesteld door Berenschot bij de instellingen ook volledig is toegevoegd. Het Theater aan de Schie en het Stedelijk Museum zeggen van niet.

Directeur Martje van Nes van de Bibliotheek Schiedam zegt in 2026 geen extra geld te hebben gekregen en dat de subsidie zelfs minder is geworden door het vervallen van subsidie op cultuureducatie. “Je moet rekenen met 4 procent kostenstijgingen en 2,5 procent indexatie”, legt de directeur van de bibliotheek uit, maar dat gat is volgens haar dit jaar groter. Indexatie gaat over de stijging van subsidie om stijgende kosten te compenseren. Vaak gaat dit om een paar procent per jaar.

'Eigenaardig'

Ook spreekt Van Nes zich uit over de ingekorte periode waarvoor subsidie is afgegeven. Eerder was dit voor vier jaar, nu voor twee jaar. “Wat eigenaardig is voor een instelling die je niet ineens kán wegbezuinigen.” De gemeente Schiedam zegt dat deze keuze is gemaakt, omdat dit gelijk staat aan de subsidies van de kleinere en middelgrote instellingen. Ook De Haij bevestigt dat de nieuw toegezegde subsidie vanuit de gemeente is ingekort naar drie jaar.

De directeuren voorzien in de toekomst gevolgen als er geen oplossing komt voor het probleem. De Haij: “Berenschot heeft uitgezocht waar je nog kan bezuinigen. Dat blijkt bij het ontvangen van scholen en op geschiedenis te zijn. Daar willen we niet op bezuinigen.” De Haij voegt toe dat het bij fondsen al lukt om extra geld op de begroting toe te voegen. Dit is volgens haar bijna een miljoen euro per jaar. “Dat is echt heel veel, benadrukte ook Berenschot. Maar daaraan zit een limiet. Je kan niet drie keer per jaar bij hetzelfde fonds aanvragen.”

'Winstgevende voorstelling'

Van Nes verwacht dat er bij de bibliotheek uiteindelijk ingegrepen zal moeten worden in personeel. “Je begint met kijken naar efficiëntie die weinig ten koste gaat van de inhoud. Ik wil daar wegblijven, maar als het moet, dan moet dat.” Op de vraag of het theater nog iets kan doen om te bezuinigen is Roos duidelijk. “Als ik minder voorstellingen ga doen, dan hebben we nog minder inkomsten. De voorstellingen hebben we winstgevend weten te maken.” Roos is ook duidelijk op de vraag wat het gevolg is als er niets verandert. “Dan zal je uiteindelijk failliet gaan.”

Het bibliotheekgebouw De Korenbeurs | Foto: Twee

Hoewel de instellingen het gevoel hebben dat er tot nu toe weinig is veranderd merken ze wel de bereidheid van de Schiedamse politiek en gemeente. “Ik merk dat het begrepen wordt. Maar het is blijkbaar heel complex om het anders te doen”, vertelt De Haij. Daarnaast leggen de directeuren uit dat ze over soortgelijke problemen horen bij theaters, musea en bibliotheken in andere steden.

'Rupsje Nooitgenoeg'

PRO Schiedam (voorheen GroenLinks-PvdA-Ps), Alles voor Schiedam, DENK en de VVD onderhandelen op dit moment om een nieuwe coalitie te vormen. De directeuren hopen in de toekomst op in ieder geval een indexatie van de subsidie die gelijk staat aan de stijging van de huur. “Ik denk dat de discussie niet gevoerd moet worden over een verhoging van subsidie voor cultuur, want het gaat niet naar cultuur. Het gaat naar vastgoed en facilitaire zaken. In de beeldvorming lijkt het of we een ‘Rupsje Nooitgenoeg’ zijn. Dan doe je het Theater aan de Schie ernstig tekort”, eindigt Rob Roos.

De Schiedamse raadszaal | Foto: Twee

Van Nes van de bibliotheek zou graag willen dat de verantwoording voor de subsidie minder wordt. Meer subsidies zijn projectsubsidies geworden waar het geld aan één specifiek doel uitgegeven mag worden. “Deze subsidies hebben een begin en een eind. Maar dat is wel voor gewone doorlopende werkzaamheden.” De gemeente vertelt dat bij een gedeelte van deze subsidies specifieke regels zijn. “Als een subsidie in oorsprong bijvoorbeeld vanuit de rijksoverheid komt, zijn er voor zowel de gemeente als de subsidieontvanger specifieke verantwoordingsverplichtingen.” Ze hoopt op vertrouwen van de gemeente. “Een indexatie die klopt lijkt mij het minste”, vult ze aan.

De Haij zou willen dat ze het gebouw waar het museum zit voor een lager bedrag kunnen huren. Ook benoemt ze dat ze in een droomscenario zou willen dat het museum het pand mag gebruiken zonder hiervoor te betalen. Maar ook ziet ze dat een constructie als deze niet bestaat en met het huidige beleid van de gemeente niet realistisch lijkt.

Het is volgens de gemeente Schiedam niet mogelijk om een gebouw onder de kostprijs te verhuren volgens de wet. Ook zegt de gemeente dat het wettelijk niet mogelijk is om de subsidie in euro’s evenveel te laten stijgen als de huur.

“We zien dat de combinatie van stijgende lasten en dalende (of in ieder geval niet meestijgende) inkomsten voor een structureel probleem zorgen bij instellingen. Daarom blijven wij in gesprek met de sector over wat wel en niet kan”, aldus de gemeente Schiedam.