Hoe berichtgeving over doodgestoken Joni de beeldvorming over afkomst kan versterken

Op 23 februari 2025 werd Joni in Schiedam neergestoken. Hij overleed later in het ziekenhuis aan zijn verwondingen. Rijnmond sprak voor een item met zijn moeder Mariëlle over de gebeurtenis.

Het verhaal werd daarna door verschillende online platforms overgenomen. In meerdere berichten ligt de nadruk op het feit dat de verdachte na een jaar jeugddetentie niet meer in een jeugdgevangenis zit.

De maximale jeugddetentie die een jeugdrechter kan opleggen, is één jaar. De verdachte zit volgens de berichtgeving momenteel in jeugd-tbs. Die maatregel kan meerdere jaren duren.

Jolande uit Beijerse, hoogleraar jeugstrafrecht legde eerder uit dat sinds 2014 jeugd-tbs onder voorwaarden kan worden omgezet. "Sinds 2014 kan het worden omgezet naar volwassenen-tbs en dan kan het veel langer duren", zegt Beijerse.

Afkomst prominent in kop

Naast de straf noemen verschillende berichten ook de Turkse afkomst van de verdachte in de kop. Volgens communicatiewetenschapper Camiel Beukeboom moeten media terughoudend omgaan met categorieën als etnische afkomst, nationaliteit en religie. "Je zou eigenlijk alleen moeten vermelden als het echt relevant is voor het bericht", zegt Beukeboom.

Volgens hem kan afkomst daardoor meer worden dan alleen een feitelijke beschrijving. Zeker wanneer die prominent in een kop staat, kan bij lezers de indruk ontstaan dat de afkomst iets te maken heeft met het gebeurde. "Het gaat hier om een individuele dader met allerlei complexe problemen", zegt Beukeboom. Volgens hem is het makkelijk en oppervlakkig om zo'n gebeurtenis in een bepaald hokje te plaatsen.

Herhaling kan beeld versterken

Mensen proberen complexe gebeurtenissen volgens Beukeboom graag te begrijpen door ze in categorieën in te delen. Stereotypen kunnen daarbij helpen om de wereld overzichtelijker te maken. Wanneer mensen vervolgens steeds opnieuw berichten tegenkomen die bij zo'n stereotype lijken te passen, kan dat beeld sterker worden.

Beukeboom vergelijkt dat met het stereotype dat vrouwen slecht zouden kunnen autorijden. Als nieuwsberichten over auto-ongelukken steeds benadrukken dat een vrouw achter het stuur zat, kan bij lezers de indruk ontstaan dat vrouwen vaker ongelukken veroorzaken. "Als je die negeert of als je die niet benoemt als daar een mannelijke chauffeur bij betrokken was, dan creëer je een soort vertekend beeld", zegt Beukeboom.

Volgens hem geldt hetzelfde voor berichtgeving over afkomst. Wanneer iemand al denkt dat mensen met een bepaalde afkomst vaker geweld plegen, kunnen berichten waarin die afkomst wordt benadrukt dat beeld verder versterken.

De berichten over de zaak zijn bovendien niet beperkt gebleven tot Nederlandse platforms. Ook buitenlandse media hebben de berichtgeving overgenomen, waarbij de Turkse afkomst van de verdachte eveneens wordt genoemd.

Of de makers van de berichten bewust een bepaald beeld over mensen met een Turkse achtergrond willen neerzetten, is niet vast te stellen. Verschillende Nederlandse makers zijn om een reactie gevraagd, maar hebben niet gereageerd. De familie van Joni heeft laten weten dat zij momenteel niet wil ingaan op vragen over de berichtgeving.